სიახლეების გამოწერა

XVI–XVII საუკუნეების ორმოცი სებასტიელი მოწამის სახელობის ეკლესია და კოშკი სოფ. ღოუბნიდან 3 კმ-ის მანძილზე, ტყეში მდებარეობს. ტაძარი კუპელჰალეს ტიპიური ნიშნებით ხასიათდება. ეკლესიის ფასადები დეკორატიულად თითქმის სრულიად არ არის გაფორმებული ხოლო  დამუშავების მთელი ყურადღება გუმბათზეა გადატანილი. ეკლესიის სამხრეთ ფასადთან სწორკუთხა, მასიური კოშკია, რომელიც  შედარებით მოგვიანო ხანის ნაგებობაა. 

დაბა მანგლისი ცნობილია თავისი მდიდარი ისტორიით. წყაროებში დაცული ცნობები მოწმობს, რომ მანგლისისაქართველოში ქრისტიანობის გავრცელების ერთ-ერთი უძველესი კერა იყო. ქრისტიანობის ოფიციალურ რელიგიად გამოცხადებისთანავე, (IV საუკუნის ოცდაათიან წლები), ერთ–ერთი პირველი ტაძარი სწორედ მანგლისში  აიგო სადაც ქრისტიანობის უწმინდესი განძი, ქრისტეს ჯვრის ნაწილები ყოფილა დაცული. 

მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი დაარსდა 1965 წელს და მდებარეობს ქალაქ თეთრიწყაროში.  მუზეუმში  ინახება დაახლოებით  11000 ექსპონანტი, მათ შორის ეთნოგრაფიული, არქეოლოგიური და XX საუკუნის ისტორიის ამსახველი მასალები.  მუზეუმში დაცულია  ძვ.წ.აღ-ის IV-III ათასწელულის რომის კეისრის ფულის მულაჟები, რომელიც ადასტურებს ამ პერიოდში საქართველოს სავაჭრო ურთიერთობის არსებობას სხვა ქვეყნებთან.

ხულუტი-ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, ციხე-დარბაზი  აგებულია XVIII  საუკუნის  I მესამედში. იგი  მდებარეობს მდინარე ხრამის ხეობაში, ფიტარეთის მონასტერის მიდამოებში. 

XIII საუკუნის ეპოქის უბრწყინვალესი ნიმუში, ძველი ქართული კულტურის კერა -  ფიტარეთის ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის სახელობის სამონასტრო  კომპლექსი ლიტერატურულ წყაროებში მოხსენიებულია, როგორც  ქვაზე შესრულებული  განუმეორებელი „ნაქარგი“ ჩუქურთმების სიმრავლით.    ფიტარეთის სამონასტრო კომპლქსი ღვთსმშობლის სახელობის ეკლესიის, სამრეკლოს, მარნის, გალავნისა და სხვა დამხმარე ნაგებობებისაგან შედგება. ეკლესია საშუალო ზომის, XII-XIII სს-ის მიჯნის ქართული გუმბათიანი ეკლესიების ტიპს განეკუთვნება.

სამშვილდე  ერთ-ერთი უძველესი ისტორიული ციხე-ქალაქია საქართველოში და მდებარეობს თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში, სოფელ სამშვილდის მახლობლად.

თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი გამოირჩევა ბუნების იშვიათი ძეგლების სიმრავლით,რომელებიც  მნიშვნელოვან ღირებულებებს   წარმოადგენენ ესთეტიკური და სამეცნიერო თვალსაზრისით, მათგან აღსანიშნავია სოფელ კლდეისში მდებარე ბუნებრივი საყინულე, რომელსაც  მეფეთ საყინულის სახელითაც მოიხსენიებენ. ლავური ღვარის ქვიან ზედაპირში იხსნება ხვრელები, რომელშიც ადამიანს შეუძლია  ჩაძრომა. ხვრელები ლავაში გაჩენილია ტექტონიკური ან გრავიტაციული..

 1121 წლის 12 აგვისტოს მეფე დავით აღმაშენებელმა გადამწყვეტ ბრძოლაში, თურქ-სელჩუკთა მრავალრიცხოვანი არმია დაამარცხა და ბრწყინვალე გამარჯვება მოიპოვა, რომელსაც ისტორიკოსებმა „ძლევაი საკვირველი“ უწოდეს.

მეგალითური ნაგებობა,  რომელიც  ციკლოპურ ნაგებობათაგან ერთ-ერთი უდიდესია საქართველოში. გოხნარის ლოდოვანის ტერიტორიაზე არის რამდენიმე ღოლმენისებური ნაგებობა, გვირაბები, გამაგრებული და დახურული ბუნებრივი ნაპრალები, მენჰირები და სხვა. ცენტრში აღმართულია უზარმაზარი ქვასვეტი — მონოლითი, რომელიც ვარაუდით, ადრინდელი ბრინჯაოს ხანას განეკუთვნება.

მე-19 საუკუნის  20-იანი  წლებიდან მეფის რუსეთის მიერ,  საქართველოში გერმანელი კოლონისტების გადმოსახლება დაიწყო. ჩამოსახლებული გერმანელი შვაბების დიდი ნაწილი  თბილისის შემოგარენში დასახლდა და 1819 წელს  ასე შეიქმნა თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში გერმანული დასახლება - სოფელი „ელიზაბეტტალი“ (დღევანდელი ასურეთი).